Avrupa Birliği’nin (AB) 2030 yılına kadar savunma kapasitesini güçlendirmeyi hedefleyen “Hazırlık 2030” (Readiness 2030) stratejisinin en önemli bileşenlerinden biri olan Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE) kapsamında ilk finansman süreci somutlaşmaya başladı. Avrupa Komisyonu, savunma alanında oluşturulan 150 milyar euroluk yeni kredi mekanizmasından yararlanmak üzere sekiz üye ülkenin sunduğu ulusal planları onayladı.
Belçika, Bulgaristan, Danimarka, İspanya, Hırvatistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Portekiz ve Romanya; Komisyon’un teklifini Konsey’e iletmesinin ardından SAFE çerçevesinde ilk finansman dalgasına dahil edilen ülkeler arasında yer aldı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, hızlı bir ödeme yapılabilmesi için Konsey’in söz konusu planları gecikmeksizin onaylaması gerektiğini vurguladı.
SAFE programına bugüne kadar 19 üye ülke başvuruda bulunurken, fonların ülkelere göre tahsisi 2025 Eylül ayında geçici olarak belirlenmişti. Komisyon tarafından planları kabul edilen sekiz ülkenin, kredi sözleşmelerinin imzalanmasının ardından yaklaşık 38 milyar euroya erişmesi bekleniyor. Talep edilen tutarlar ülkelere göre farklılık gösteriyor: Danimarka yaklaşık 46 milyon euro ile en düşük talepte bulunan ülke olurken, Güney Kıbrıs ve İspanya’nın her birinin yaklaşık 1 milyar euro, Belçika’nın 8,3 milyar euro ve Romanya’nın ise 16,68 milyar euro alması öngörülüyor.
SAFE, Avrupa Komisyonu’nun savunma alanına 800 milyar euroya kadar kaynak aktarılmasını hedefleyen Hazırlık 2030 Planı’nın temel araçlarından biri olarak, öncelikli savunma ekipmanlarının tedarikini hızlandırmayı amaçlıyor. Program kapsamında desteklenen alanlar arasında mühimmat ve füze sistemleri, topçu platformları, insansız hava araçları ve bunlara karşı savunma sistemleri, hava ve füze savunması, kritik altyapıların korunması, uzay sistemleri, siber güvenlik, yapay zekâ uygulamaları ve elektronik harp teknolojileri bulunuyor.
Programın dikkat çeken koşullarından biri, finanse edilen savunma ürünlerinin ağırlıklı olarak Avrupa menşeli olması. Buna göre, ekipmanların bileşen maliyetlerinin en fazla yüzde 35’i AB, AEA(Avrupa Ekonomik Alanı)-EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ülkeleri, Ukrayna veya AB ile ikili anlaşması bulunan Kanada dışındaki ülkelerden temin edilebilecek.
SAFE mekanizması, kredi notu Avrupa Komisyonu’na kıyasla daha düşük olan üye devletler açısından da avantaj sağlıyor; bu ülkeler daha elverişli faiz oranlarıyla borçlanabiliyor. Buna karşılık Almanya, program kapsamında herhangi bir finansman talebinde bulunmadı.
Avrupa Savunma ve Uzay Komiseri Andrius Kubilius, Komisyon’un kararının ardından yaptığı açıklamada, sürecin hızla ilerlemesi gerektiğini belirterek bir sonraki aşamanın, kalan 11 üye ülkenin ulusal planlarının onaylanması ve fonların ilk yüzde 15’lik diliminin ödenmesi olduğunu ifade etti. AB kurumlarının bu planları değerlendirmek için dört haftalık bir süresi bulunurken, ilk ödemelerin Mart 2026 itibarıyla yapılması öngörülüyor.
Komisyon Başkanı von der Leyen, daha önce yaptığı değerlendirmelerde SAFE programına gösterilen yoğun ilginin –başlangıçta talep edilen tutarın 150 milyar euroyu aşması nedeniyle– ilerleyen dönemde programın kapsamının genişletilmesine zemin hazırlayabileceğine dikkat çekmişti.
