İran’da para birimi riyalin hızla değer kaybetmesi ve yüksek enflasyonun aynı anda derinleşmesi, başta gıda olmak üzere temel tüketim ürünlerinin fiyatlarını ciddi biçimde artırdı. İran’ın nükleer faaliyetleri nedeniyle Batı’nın uyguladığı yaptırımlar altında zaten zorlanan halk için ekonomik baskı daha da ağırlaştı.
ABD doları karşısında riyalin tarihî dip seviyelere gerilemesinin ardından ülkede son yılların en geniş çaplı protestoları patlak verirken, çarşamba günü İran Merkez Bankası’nın yönetiminde değişikliğe gidildi. Resmî İslam Cumhuriyeti Haber Ajansının (IRNA) aktardığı bilgilere göre, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın başkanlığındaki kabine, eski ekonomi bakanlarından Abdülnasser Hemmati’yi Merkez Bankası Başkanlığı görevine atadı.
Hemmati, para politikasına yönelik yoğun eleştiriler sonrası pazartesi günü görevinden ayrılan Muhammed Rıza Farzin’in yerine getirildi. Farzin’in görev süresi boyunca riyal büyük değer kaybı yaşarken, bu durum son üç yılın en kitlesel sokak gösterilerine zemin hazırladı.
Ekonomi çevreleri, yaklaşık yüzde 40 seviyesinde seyreden enflasyonun toplumsal hoşnutsuzluğu körüklediğini belirtiyor. Çarşamba günü ABD doları 1 milyon 380 bin riyal seviyesinden işlem görürken, Farzin’in 2022’de göreve başladığı dönemde kur 430 bin riyal civarındaydı. Pazar günü çok sayıda esnaf ve tüccar, Tahran başta olmak üzere çeşitli kentlerde dükkânlarını kapatarak protestolara katıldı.
Hükümet Sözcüsü Fatemeh Mohajerani, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, Hemmati’nin öncelikleri arasında enflasyonla mücadele, riyalin istikrara kavuşturulması ve bankacılık sektöründeki yapısal sorunların ele alınmasının yer aldığını ifade etti.
68 yaşındaki Hemmati, Pezeşkiyan döneminde daha önce ekonomi ve mali işler bakanlığı görevini yürütmüştü. Ancak mart ayında parlamento tarafından, kötü yönetim ve uygulanan politikaların riyalin değer kaybına yol açtığı gerekçesiyle görevden alınmıştı.
Öte yandan son haftalarda akaryakıt fiyatlarında yapılan düzenlemelerin enflasyonist baskıyı daha da artırabileceği değerlendiriliyor. Mizanonline haber sitesine konuşan Başsavcı Muhammed Movahedi Azad, ekonomik gerekçelerle yapılan protestoların kamu düzenini bozacak ya da dış müdahale iddialarına zemin hazırlayacak şekilde gelişmesi halinde sert müdahalede bulunulacağını söyledi.
İran’ın 2015 yılında imzaladığı nükleer anlaşma döneminde, dolar kuru yaklaşık 32 bin riyal seviyesindeydi. Ancak ABD’nin, Başkan Donald Trump’ın ilk görev döneminde anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle birlikte yaptırımlar yeniden devreye girmiş ve İran ekonomisi ciddi sarsıntı yaşamıştı.