Bilindiği üzere SAFE (“Security Action for Europe”), Avrupa Birliği Komisyonu’nun Hazırlık 2030 (“Readiness 2030”) çerçevesinin bir parçası olarak savunma tedarik kapasitesini güçlendirmeyi ve on yıl içinde AB savunmasına 800 milyar avroya kadar finansman yaratmayı hedefleyen bir program. Program kapsamında desteklenen öncelikli ürünler arasında mühimmat, füzeler, topçu sistemleri, dron ve anti-dron sistemleri, hava ve füze savunma sistemleri, kritik altyapı koruması, uzay varlıklarının güvenliği, siber güvenlik, yapay zeka teknolojileri ve elektronik harp sistemleri yer alıyor. Fon desteği alacak ekipmanın Avrupa üretimi olması şartı bulunuyor; bileşen maliyetlerinin en fazla yüzde 35’i AB dışı (AB, EEA/EFTA ve Ukrayna hariç) kaynaklardan gelebiliyor. Ayrıca düşük kredi notuna sahip ülkeler, Komisyon’un kredi koşulları sayesinde daha uygun finansman imkanına ulaşıyor.
Bu doğrultuda AB savunma bakanları, sekiz üye devletin ulusal savunma yatırım planlarını onaylayarak, toplam 150 milyar avro bütçeli SAFE programı kapsamında ilk ödemelerin yapılmasının önünü açtı. Planları toplamı 38 milyar avro değerinde olan Belçika, Bulgaristan, Danimarka, İspanya, Hırvatistan, Kıbrıs, Portekiz ve Romanya, SAFE kapsamında başvuru yapan 19 üye devlet arasında Komisyon tarafından onay alan ilk grubu oluşturdu.
Kıbrıs’ın AB Konseyi Dönem Başkanlığı’nı yürüten Savunma Bakanı Vasilis Palmas, “Bugünkü kararlar AB’nin savunma konusunda sadece konuşmadığını, somut adımlar attığını gösteriyor. SAFE ile güvenliğimizi en çok ihtiyaç duyduğumuz alanlarda güçlendiriyoruz” dedi. Bakanlar Konseyi’nin onayı, Komisyon’un ülkelerle kredi anlaşmalarını imzalamaya başlamasına ve talep edilen tutarın yüzde 15’ine kadar ön finansman ödemesi yapmasına olanak tanıyacak. Daha sonraki ödemeler, üye devletlerin düzenli ilerleme raporlarına göre serbest bırakılacak.
Estonya, Yunanistan, İtalya, Letonya, Litvanya, Polonya, Slovakya ve Finlandiya’nın toplam 74 milyar avroluk planları da Ocak sonunda Komisyon tarafından onaylandı; bu ülkeler için nihai siyasi onayın 17 Şubat’ta yapılması bekleniyor. Çekya, Fransa ve Macaristan’ın planları ise hâlâ değerlendirme aşamasında.
Programın yoğun ilgi görmesi üzerine AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, SAFE’ın gelecekte genişletilebileceğini söylemişti. Aynı toplantıda bakanlar, Kanada ile SAFE kapsamında Kanadalı şirketlerin AB savunma tedarik süreçlerine katılımına imkan verecek ikili anlaşmanın imzalanmasına da yetki verdi. Bu adımla Kanada, programa katılan ilk AB dışı ülke olacak. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu’nun da onayı gerekiyor.